Obraza przepisów prawa materialnego jako względna przyczyna odwoławcza

Art. 438 Kodeksu postępowania karnego wylicza tzw. względne przyczyny odwoławcze czyli uchybienia, które dostrzeżone przez Sąd odwoławczy są powodem uchylenia bądź zmiany zaskarżonego orzeczenia Sądu I instancji. Jedną z takich przyczyn jest wymieniona w punkcie 1 przytoczonej regulacji normatywnej obraza przepisów prawa materialnego.

Obraza przepisów prawa materialnego polega na:

  • zastosowaniu przepisu, w wypadku gdy sam przepis nie pozwala na jego stosowanie w konkretnych okolicznościach (błąd co do hipotezy),

  • zastosowaniu przepisu w wypadku gdy zastosowany być powinien, ale w sposób sprzeczny z przepisem (błąd co do dyspozycji),

  • niezastosowaniu przepisu, który winien być zastosowany (błąd „braku”)

w orzeczeniu Sądu I instancji, które to unormowania zobowiązywały Sąd I instancji do ich bezwzględnego zastosowania.

Należy podkreślić, iż nie będzie obrazą przepisów prawa materialnego sytuacja, w której Sąd I instancji nie zastosował konkretnej normy prawnej, ponieważ miał fakultatywną możliwość jej wyboru. Oznacza to, iż jeżeli przepis prawny jest skonstruowany w sposób, iż „sąd może…”, to w przypadku niezastosowania danej regulacji prawnej przez Sąd I instancji, nie możemy powołać się na obrazę przepisów prawa materialnego przy formułowaniu zarzutów apelacyjnych. Zgodnie z postanowieniem Sądu Najwyższego o sygnaturze II KK 23/06: „(…) zarzut obrazy prawa materialnego może być zasadny tylko wówczas, gdy dotyczy zastosowania lub niezastosowania przepisu obligującego sąd do jego bezwzględnego respektowania”. Sytuacja, w której Sąd I instancji miał możliwość wyboru w kwestii zastosowania danej normy prawnej może być podstawą do skonstruowania innych zarzutów apelacyjnych, a mianowicie zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku oraz zarzutu rażącej niewspółmierności kary.

Pojęcie „obraza przepisów prawa materialnego” dotyczy różnych dziedzin prawa materialnego:

  • karnego;

  • cywilnego;

  • administracyjnego;

  • finansowego;

  • karnego międzynarodowego.

Konstrukcja art. 438 pkt 1 Kodeksu postępowania karnego wskazuje na fakt, iż owy akt normatywny nie wymaga stwierdzenia istnienia związku pomiędzy naruszeniem prawa materialnego a treścią zaskarżonego orzeczenia. Według ustawodawcy bowiem, z samej istoty prawa karnego materialnego wynika, iż jego naruszenie ma oddziaływanie na treść wydanego przez Sąd rozstrzygnięcia.

Ponadto, należy podkreślić, że w odniesieniu do tej samej okoliczności, nie możemy jednocześnie podnosić zarzutu wymienionego w art. 438 pkt 1 Kodeksu postępowania karnego czyli obrazy prawa materialnego oraz zarzutu wymienionego w art. 438 pkt 3 Kodeksu postępowania karnego, tj. błędu w ustaleniach faktycznych. Przyczyną owej niemożności jest fakt, iż pierwszeństwo ma w w/w sytuacji art. 438 pkt 3 Kodeksu postępowania karnego, ponieważ w pierwszej kolejności organ musi ustalić rzeczywisty stan faktyczny, a dopiero potem dokonuje subsumcji, czyli podporządkowuje konkretny stan faktyczny pod daną normę prawną. Uchybienie następuje w trakcie wykonywania przez Sąd pierwszej czynności, stąd podniesienie zarzutu obrazy prawa materialnego jest bezprzedmiotowe. Występują jednak wyjątki od opisanej przeze mnie zasady, które dopuszczają możliwość sformułowania w apelacji obu wskazanych zarzutów zarówno obrazy prawa materialnego, jak i błędu w ustaleniach faktycznych. Są to następujące sytuacje:

  • oba naruszenia odnoszą się do jednej, tej samej okoliczności, a obraza przepisów prawa materialnego nastąpiłaby bez względu na błąd w ustaleniach faktycznych;

  • dopuszczalne jest konstruowanie zarzutów apelacyjnych z wykorzystaniem konstrukcji „z ostrożności procesowej”, a więc w sytuacji, w której Sąd odwoławczy nie zgodzi się z podnoszonym zarzutem błędu w ustaleniach faktycznych, wówczas podnosimy zarzut obrazy prawa materialnego.

W sytuacji, w której podstawą do podniesienia w apelacji zarzutu obrazy przepisów prawa materialnego jest zastosowanie przez Sąd I instancji normy prawnej w sposób niezgodny z treścią uchwały Sądu Najwyższego podjętej w innej sprawie, zarzut ten będzie uznany za zasadny „(…) jedynie w wyniku stwierdzenia, że odmienny pogląd sądu orzekającego nie został logicznie i wyczerpująco uzasadniony, a sąd ten nie ustosunkował się należycie do argumentacji stanowiącej podstawę wyrażonego w uchwale poglądu prawnego” – wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 2002 roku o sygnaturze V KKN 188/00. 

Przykładem zarzutu obrazy prawa materialnego jest:

  • wymierzenie przez Sąd I instancji kary, która nie jest przewidziana jako sankcja za popełnienie konkretnego czynu zabronionego – skazanie na karę dożywotniego pozbawienia wolności za kradzież na podstawie art. 278 § 1 Kodeksu karnego (art. 278 § 1 Kodeksu karnego nie przewiduje takiej kary za popełnienie powyższego przestępstwa);

  • orzeczenie przez Sąd I instancji wobec oskarżonego wyroku skazującego w sytuacji niewystępowania wszystkich znamion czynu zabronionego;

  • błędna kwalifikacja czynu – kwalifikacja czynu zabronionego jako przestępstwa kradzieży stypizowanego w art. 278 Kodeksu karnego, zamiast przestępstwa kradzieży z włamaniem opisanego w art. 279 Kodeksu karnego.

Zgodnie z art. 109 § 2 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia przy rozpoznawaniu apelacji stosuje się odpowiednio przepis art. 438 Kodeksu postępowania karnego.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Edyta Gorczyńska

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

Ten wpis został opublikowany w kategorii artykuły. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

3 odpowiedzi na Obraza przepisów prawa materialnego jako względna przyczyna odwoławcza

  1. Mariusz Stelmaszczyk pisze:

    Drodzy Czytelnicy
    Zachęcam Was do komentowania tego artykułu oraz zadawania pytań, jakie Wam się nasuną po jego przeczytaniu. Na wszystkie pytania postaram się odpowiedzieć.
    Jednocześnie zapewniam, że szanuję Waszą prywatność. Adres e-mail z jakiego wyślecie pytanie lub komentarz do artykułu nie zostanie wyświetlony.

    Pozdrawiam
    Adwokat Mariusz Stelmaszczyk

    • Katarzyna Stanecka pisze:

      Dzień Dobry
      Sprawy prawne są to sprawy dla przeciętnego śmirtelnika nie do ogarnięcia. Jeśli mam decyzję Prokuratury o umorzeniu śledztwa o czyn z art.177 § 2 k.k. i chę złożyć zażalenie, ponieważ materiał dowodowy w sprawie a wnioski sa niespójne i rażąco nielogiczne. Śmierć poniosło 11 letnie dziecko moich przyjaciół. Wina została przypisana dziecku że wtragnęło rowerem pod koła pojazdu. Biegli w materiale dowodowym wykazali żłobienia na poboczu a nie jezdni, świadklowie zeznali że kierowca pojazdu nie wykonywał żadnych manewrów celem ominiecia rowerzysty, a sam kierowca pojazdu po uderzeniu rowerzysty nie mwykonał drogi hamowania. cyt”brak określenia drogi hamowania”. Do ustalenia prędkości jazdy pojazdu(prrawidłowości) do wzoru należy podać drogę hamowania. Przyjęto hipotetycznie (bo brak faktu) i wyliczono że prędkość wyszła prawidłowa. Sprawcza kierowca niewinny, winne dziecko. To tak w skrócie bo trudno takie przypadki opisywać w pigułce.. Jaką w zażaleniu podać podstawę prawną.? Liczę na odpowiedź. i Pozdrawiam

      • Edyta_Gorczynska pisze:

        Witam,
        z opisanej przez Panią sytuacji, wskazała Pani na błędy organu prowadzącego postępowanie w zakresie oceny materiału dowodowego. W tym zakresie organ prowadzący postępowanie ma zgodnie z art. 7 Kodeksu postępowania karnego: „kształtować swe przekonanie na podstawie wszystkich przeprowadzonych dowodów, ocenianych swobodnie z uwzględnieniem zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego„, a zatem ma on obowiązek dokonać analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego zgodnie z zasadami logicznego rozumowania, wiedzy oraz doświadczenia życiowego. Jeżeli ma Pani wątpliwości w zakresie dokonanej oceny powinna Pani zarzucić organowi wydającemu postanowienie, naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 7 Kodeksu postępowania karnego, które miało wpływ na treść wydanego orzeczenia, polegające na błędnej ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (w tym miejscu należy wymienić dowody, które Pani zdaniem zostały ocenione sprzeczne z w/w dyrektywami) sprzecznej z zasadami logicznego rozumowania, wiedzy oraz doświadczenia życiowego poprzez przyjęcie, że (w tym miejscu należy opisać ustalenia poczynione przez organ wydający postanowienie), podczas gdy prawidłowa analiza wymienionych powyżej dowodów prowadzi do wniosku, że (tutaj należy opisać, jak wygląda ustalony Pani zdaniem, stan faktyczny, w tym przypisanie sprawcy winy).
        Pragnę jednak zaznaczyć, że konstruując zarzuty środka odwoławczego winna Pani zwrócić uwagę na art. 438 Kodeksu postępowania karnego oraz art. 439 Kodeksu postępowania karnego. Nierzadko, zarzut obrazy przepisów postępowania prowadzi do błędnych ustaleń stanu faktycznego. W związku z czym, niezbędne w tym zakresie jest przeanalizowanie zgromadzonego materiału dowodowego, a następnie pochylenie się nad kwestią potencjalnych uchybień również w kontekście innych zarzutów wymienionych w w/w artykułach.

        Pozdrawiam,
        Apl. adw. Edyta Gorczyńska

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *


pięć − = 3