Obraza przepisów postępowania jako względna przyczyna odwoławcza

Art. 438 Kodeksu postępowania karnego wylicza tzw. względne przyczyny odwoławcze czyli uchybienia, które dostrzeżone przez Sąd odwoławczy są powodem uchylenia bądź zmiany zaskarżonego orzeczenia Sądu I instancji. Jedną z takich przyczyn jest wymieniona w punkcie 2 przytoczonej regulacji normatywnej obraza przepisów postępowania.

Jednakże obraza przepisów postępowania stanowi względną przyczynę odwoławczą tylko w sytuacji, w której mogła mieć wpływ na treść orzeczenia. W związku z tym, na Sądzie odwoławczym ciąży obowiązek ustalenia po pierwsze, czy doszło do naruszenia prawa procesowego, a następnie, gdy odpowiedź jest pozytywna, czy naruszenie przepisów prawa procesowego miało wpływ na treść orzeczenia Sądu I instancji. Jeżeli naruszenie przepisów prawa procesowego nie miało wpływu na treść orzeczenia, wówczas nie będziemy mieli do czynienia z występowaniem przedmiotowej względnej przyczyny odwoławczej. Ustawa wymaga zatem zaistnienia związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem Sądu a treścią orzeczenia Sądu I instancji. Pomimo to, owy akt normatywny nie wymaga by wskazany wpływ na rozstrzygnięcie Sądu rzeczywiście zaistniał, wystarczy potencjalna możliwość jego zaistnienia.

Zgodnie z linią orzeczniczą Sądu Najwyższego, obraza przepisów prawa procesowego może być podstawą odwoławczą podniesioną w apelacji, jeżeli naruszenie prawa procesowego nastąpiło na etapie postępowania sądowego, czyli w czasie:

  • przygotowania do rozprawy głównej;

  • podczas rozprawy głównej;

  • w wyrokowaniu.

Uchybienia, które powstały na etapie postępowania przygotowawczego mogą zostać uznane za naruszenia prawa procesowego w myśl art. 438 pkt 2 Kodeksu postępowania karnego tylko w sytuacji, w której przeniknęły do postępowania sądowego i wywarły bądź mogły wywrzeć wpływ na treść orzeczenia Sądu I instancji. Potwierdza to orzeczenie Sądu Najwyższego o sygnaturze akt IV KZ 168/71: „Przedmiotem bowiem kontroli odwoławczej jest wyrok i prawidłowość postępowania sądowego poprzedzającego jego wydanie, a nie uchybienia procesowe w postępowaniu przygotowawczym, chyba że – zgodnie z tym, co powiedziano wyżej – przeniknęły one do postępowania sądowego i wywarły lub mogły wywrzeć wpływ na treść wyroku”.

Wpływ naruszeń prawa proceduralnego na wyrok Sądu I instancji należy rozpatrywać indywidualnie, w zależności od okoliczności zaistniałych w konkretnej sprawie. W związku z czym, to samo uchybienie może w jednym przypadku w sposób istotny wpływać na treść orzeczenia, zaś w innym – nie mieć żadnego znaczenia.

Zarzut obrazy przepisów prawa procesowego może polegać na:

  • działaniu Sądu I instancji pomimo występowania zakazu ingerencji – ERROR IN FACIENDO:

– przykładowa sytuacja: Sąd dopuszcza dowód z przesłuchania duchownego co do faktów, o których dowiedział się przy spowiedzi (art. 178 pkt 2 Kodeksu postępowania karnego wyraźnie formułuje zakaz przesłuchania w charakterze świadka duchownego co do faktów, o których dowiedział się podczas spowiedzi);

  • zaniechaniu zastosowania normy prawnej pomimo wyraźnego nakazu ustawowego – ERROR IN OMITTENDO:

– przykładowa sytuacja: Sąd nie wzywa tłumacza w sytuacji potrzeby przesłuchania głuchego lub niemego, a nie wystarcza porozumienie się z nim za pomocą pisma – nakaz wezwania tłumacza w powyższej opisanym przypadku został ujęty w art. 204 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania karnego;

  • błędzie w orzekaniu Sądu I instancji – ERROR IN IUDICANDO:

– przykładowa sytuacja: Sąd przyjmuje za podstawę wyroku okoliczności nieujawnione w toku rozprawy głównej, natomiast zgodnie z art. 410 Kodeksu postępowania karnego: „Podstawę wyroku może stanowić tylko całokształt okoliczności ujawnionych w toku rozprawy głównej”.

Przedstawiając zarzut obrazy prawa karnego procesowego, musimy sformułować go w sposób precyzyjny, konkretny. Zgodnie z postanowieniem Sądu Najwyższego o sygnaturze V KK 131/06: „zarzut obrazy prawa procesowego powinien się opierać na naruszeniu norm tworzących konkretne nakazy lub zakazy, a nie norm o charakterze ogólnym”. Przykładowo, obrazą przepisów prawa proceduralnego będzie zaniechanie przeprowadzenia przez Sąd dostępnego dowodu, który może wnieść dodatkowy element przybliżający wyjaśnienie rzeczywistego przebiegu zdarzenia będącego przedmiotem rozpoznania w sprawie.

Należy również dodać, że zgodnie z art. 91 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej: „Ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy”. W związku z tym, możliwa jest sytuacja, w której podnosimy zarzut w myśl art. 438 pkt 2 Kodeksu postępowania karnego, a więc obrazę przepisów prawa procesowego wynikających z ratyfikowanych przez Rzeczpospolitą Polską umów międzynarodowych. Przykładowo, podnosimy w apelacji naruszenia art. 14 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych czyli przysługujące oskarżonemu prawo do rzetelnego procesu sądowego.

Zgodnie z art. 109 § 2 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia przy rozpoznawaniu apelacji stosuje się odpowiednio przepis art. 438 Kodeksu postępowania karnego.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Edyta Gorczyńska

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

Ten wpis został opublikowany w kategorii artykuły. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

1 odpowiedź na Obraza przepisów postępowania jako względna przyczyna odwoławcza

  1. Mariusz Stelmaszczyk pisze:

    Drodzy Czytelnicy
    Zachęcam Was do komentowania tego artykułu oraz zadawania pytań, jakie Wam się nasuną po jego przeczytaniu. Na wszystkie pytania postaram się odpowiedzieć.
    Jednocześnie zapewniam, że szanuję Waszą prywatność. Adres e-mail z jakiego wyślecie pytanie lub komentarz do artykułu nie zostanie wyświetlony.

    Pozdrawiam
    Adwokat Mariusz Stelmaszczyk

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *


7 × sześć =